Энэ бол зөвлөгөө шүү. Одоо Монголд аливаа ажил төрлийн зар ялангуяа жаахан гайгүй ажлын зарлал дээр төрийн албан хаагчийн анкет буюу бидний хэлж заншсанаар нэгдүгээр маягт гэхээсээ илүү CV –гээ хавсаргана уу хэмээн дурдах нь их боллоо. Ялангуяа гадаад орнуудтай хамтарсан байгууллага, компани, элчин сайдын яамд, олон улсын байгууллагууд ийм шаардлага тавидаг нь олон улсын жишиг юм. Ажил олох, ажлаа солих, өөрийнхөө хүссэн ажилд ороход Си Ви хамгийн чухал. Бидэнд Си Ви хийж бичиж байсан туршлага дутмаг. Голдуу дээр дурдсан анкетаар болгочихдог байлаа. Сүүлийн үед залуучууд си ви яаж хийж бичих вэ хэмээн их асуух боллоо. Тийм учраас энэ товч зөвлөмжийг блогтоо тавиж байна. Энэ Си Ви гэдэг нь латин хэлний curriculum vitae (CV) буюу таны амидралын замнал гэсэн шүү утгатай үгийн товчлол бөгөөд монголоор хувь хүний товч намтар гэж орчуулж болох юм. Энэ бол хүний боловсрол, мэргэжил, амидралын хураангуй толь юм. Англи хэлээр товч намтар гэдэг юмыг манайхан шиг хэн дуртай нь дэвтэрийн гол цаасан дээр хаа хамаагүй бичээд өгч болдоггүй. Яаж бичих, хэрхэн бичих, юуг анхаарах нь ерөнхий чиг журам, өөрийн гэсэн хэв маягтай. Үүнээс үүдээд бид “Таны CV англи хэлээр”, “CV хэрхэн бичих вэ” гэсэн хоёр ч ном гаргасан. Номын дэлгүүрүүдээр одоо ч байгаа. Харин энд бид маш товч базаж бичих санаа байна. Ер нь си ви бичих бэлэн загвар байдаг. Тэр загварыг олж аваад хийхэд болчихно. Харин дотор нь юу бичих нь таны хэрэг. Англи хэлний ихэнхи тайлбар толины ард хавсралтаар хийсэн байдаг. Манайд хэвлэгдсэн Oxford English-Mongolian Dictionary (2006) толийн ард ганц хоёр загвар байна. Си Ви-г бичихдээ аливаа бичиг баримтад тавигддаг энгийн байх, тодорхой байх, товч байх үндсэн гурван зарчмыг баримтлана. Аливаа си ви үндсэн долоон хэсэгтэй. Үүнд: 1 Хувийн мэдээлэл: овог нэр, төрсөн он, сар, өдөр, үндэс угсаа, гарал үүсэл, хаяг, утасны дугаарууд гэх мэт. 2 Боловсрол: Таны сурсан бага, дунд, их сургууль, коллеж, курс, он жил, мэргэжил, мэргэшил, ур чадвар, эрдмийн зэрэг, цол, шагнал. 3 Ажлын түүх: ажиллаж байсан газрын нэрс, хаяг, дарга даамлын нэр, хийж байсан ажил төрлийн үүрэг, хариуцлага, ажилд гаргасан элдэв амжилт, онцлог, алдар гавияа. 4 Бусад чадварууд: Таны авияас чадвар, онцлог 5 Сонирхол: Таны хобби, спортын төрөл гэх мэт. 6 Нэмэлт мэдээлэл: бусад авияас чадвар, шагнал урамшил, алдар гавияа, өргөдөл гаргаж буй ажилтай холбоотой нэмэлт зүйлс. 7 Тодорхойлолт: Таныг хувь хүний төдийгүй алба ажлын хувьд маш сайн мэддэг ямар ч үед “цээжээрээ” хамгаалж чадах хоёроос гурван хүний овог, нэр, хаяг, утас й-мэйл гэх мэт. Дарааллын хувьд ч иймэрхүү ерөнхий дэс дараатай. Си ви-г яг тэгэж хийнэ гэсэн жор байхгүй ч ерөнхий чиг баримжаа иймэрхүү. Хүний ажил, амидралын зам мөр өөр өөр, хувь хүн болгон болгон өөр өөр ертөнц юм болохоор си ви ч тийм байхаас өөр замгүй. Угаасаа тухайн хүнийг толинд харж байгаа юм шиг л харуулах учир зорилготой болохоор тэнд юу бичнэ таныг тэгэж л хүлээж авч, үнэлнэ гэсэн үг. Нөгөө үг нь зүрхээ хэлээд өгнө гэдэгтэй яг ижил. Тийм учраас хамаг л байдаг сайн сайхан бүхнээ бичээд азаа үзэхээс өөр арга байхгүй. Саар зүйлээ сайн далдалж, сайн сайхан бүхнээ товойлгон харуулж хийх хэрэгтэй. Өөрийгөө хэрхэн илэрхийлж тодорхойлохоос хөдөлмөрийн зах зээлийн амжилт шалтгаална. Мэдээж сайн Си Ви сайхан амжилт авчирна.

Мэдээж эх сурвалж нь http://biznetwork.mn/network/topic/show/6798/page/1

Төстэй бичлэг байхгүй.

Freelancer болохын тулд юу мэддэг байх, юу хэрэгтэй вэ?

---

Өмнөх нийтлэлд хэлсэнчлэн та англи, орос, хятад ч юмуу ямар нэг хэл сайн мэддэг бол тэр хэлээрээ гадаад хүний блогт мэдээ оруулж, сэтгэгдэл бичиж, форумд бичлэг хийж, орчуулга хийх ажил хийж болно, интернэт маркетинг судалсан, мэддэг бол вебүүдэд Search engine optimization хийж хайлтын системд гарч ирэх илэрцийг нэмэгдүүлж, хандалтыг ихэсгэх болон бүх төрлийн маркетинг хийж, программ бичдэг бол монгол дахиас хэд дахин илүү хөлсөөр программ бичиж, веб програмчлал мэддэг бол мэдлэг туршлагаа тэлэхийн хажуугаар хангалттай мөнгө, гол нь монголд, гэртээ суугаад америкийн цалингаар цалинжих боломж бол зөвхөн outsourcing гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Энэ бол bux.to-ээс шал өөр хэхэ.

Мэдлэгээс өөр танд хэрэг болох зүйлс бол мэдээж олон улсын карт. Голомт, Худалдаа хөгжлийн банк, Хаан банк гэх мэт банкуудад 25-55 долларын хооронд энгийн картууд байна лээ.  Би Голомтын энгийн карт хэрэглэж байгаа. Авахад гадаад пасспорт, иргэний үнэмлэх + 25 доллар +1 хувь цээжний зураг.

Ажил яаж явагдах вэ?

Зуучлагч сайтуудаас харж байгаад үнэхээр чадах ажил дээрээ үнийн саналаа тавина. Захиалагч гадаад маань харж байгаад хэн олон үнэлгээтэй, хэн бага үнэ хэлсэн бөгөөд найдвартай ганц хүнийг сонгоно. Хэн хэндээ баталгаатай, найдвартай байхын тулд ажил эхлэхээс өмнө хөлсөө зуучлагч веб дэхь таны дансанд түр байрлуулна. Энэ мөнгийг захиалагч та хоёр зөвшөөрөхөөс наас суллахгүй бөгөөд энэ гуйвуулгыг escrow гэж нэрлэнэ.

Ажлын даалгавар, зааварчилгааг аван хийж эхэлнэ дээ. Сайнаар бодон бүх юм бүтэмжтэй болж ажил дууссан гэж үзвэл захиалагч танд үнэлгээ өгж мөнгөө суллана. Харин одоо мөнгө таны зуучлагч вебийн дансанд байгаа бөгөөд инэнх вебд (миний мэдэх бүх ) эндээс мөнгөө шууд картандаа авах боломжгүй ба www.moneybookers.com , www.paypal.com , www.egold.com , www.payoneer.com зэрэг вебийн дансаар дамжуулан олон улсын картандаа авах хэрэгтэй болдог. Paypal-ын хувьд хамгийн дэлгэрсэн төлбөрийн систем ч монгол эзэмшигч рүү мөнгө явуулах, мөнгөө монгол руу авах боломжгүй учир би moneybookers.com ыг ашиглахыг санал болгож байна.

Олон улсын картандаа мөнгөө шилжүүлсэн л бол таны мөнгө гар дээр чинь ирлээ гэсэн үг. Дурын ATM -аас мөнгөө авж болно.

Илүү дэлгэрэнгүй мэдэхийг хүсвэл, лавлах хэрэг гарвал юу мэдмээр байгаагаа надруу мэйлээр, эсвэл сэтгэгдэлтэйгээ хамт үлдээгээрэй.

Төстэй бичлэг байхгүй.

Өчигдөр гадуур явж байгаад орой гэртээ ирснээс хойш хоолой эрвэгнээд нэг л бишээ. За ханиад хүрч байгаан биш байгаа даа гээд чацарганы ханд уулаа, C витамин уулаа, аньсны ханд уулаа, дулаалж дулаалж л хонолоо. Бас л эвгүй амьсгаа авахаар ханиах гээд байх болов. Өнөөдөр өнөө хоолой эрвэгэнэх нь улам ихэсцэн байн байн жоохон ханиаж эхэлж байна. Одоо оройн 8 цаг 34 минут гэхээр бараг 5 цагийн өмнөөс халуураад эхэлжээ. За ямар нэг юм тусах нь ч туссан байна зүгээр ханиад байгаасай гэж дотроо залбирав. Өглөөнөөс хоол цай, шингэн юм гэдсээ дүүртэл л идлээ, өмнө нь C витамин ууж сармис уяад масктай зүүгээд явдаг байж дээ. Зурагтаар анх 4 халдвар илэрлээ гэж байсан, дараа нь 28 дахь тохиолдол илэрлээ л гэж байсан, тэрний дараа нь гуч гарсан сурагтай байсан, надаас хол явах юмшиг санаж байхаар маск зүүгээд витамин уугаал явж байдаг байж дээ. Зүв зүгээр явж байхын оронд ханиад хүрчээд хэвтэж байх ямар л сайхан байхавдэ.

За залуусаа маскаа зүүгээд болж өгвөл олон нийтийн газар  бага явж гараа цэвэрхэн байлгаарай.

Төстэй бичлэг байхгүй.

ВЕБ САЙТ ХЭРЭГТЭЙ ЮУ? БУЮУ ВЕБ ХУУДАСТАЙ БОЛОХ ШАЛТГААН, ВЕБ САЙТЫН ТУХАЙ

Magicnet – http://www.magicnet.mn

Micom – http://www.micom.mn

Citinet – http://www.citinet.mn

SkyC&C – http://www.skycc.mn

Skylink – http://www.skylink.mn

Bodicom – http://www.bodicom.mn

Boldsoft – http://www.boldsoft.mn

AiaxBB – http://www.aiax.mn

Ulusnet – http://www.ulusnet.mn

Та эдгээрийг үзээд тус компаниудын имиж, чанар, нэр хүнд гэх мэтийг өөрийн бодолтойгоо харьцуулсан байх. Бүгд өөрсдийн давуу тал, үйлчилгээний хамрах хүрээ, үнийн санал болон бусад үйлчилгээгээ өөр өөрсдийнхөөрөө харуулж байгаа болов уу. Харин эдгээрээс үнийн хувьд нэлээн хямд, бүртгэлийн хураамжгүй шинээр гарч ирж байгаа ISP Сайнуу нэтийн талаар мэдээлэл авъя гэвэл зөвхөн утсаар холбогдох боломжтой ба нэгэн зэрэг өөрсдийнх нь хэрэглэгчдээс гадна шинээр тавиулахаар сонирхож байгаа хэр олон хүн мэдээлэл авах боломж нь мэдээж бусдаасаа бага ба яаж хөдөлгөөнт зураг, оновчтой үг хэллэг бүхий зөв дизайнтай танилцуулгатай веб сайттай эн зэрэгцэх билээ?

Энэ мэт шалтгаанаар та веб хуудастай болохоор санаа шулуудав уу? Баяр хүргэе, интернэт дэхь мянга мянган компаны веб сайттай танайх хөл нийлүүлэн алхахаар боллоо.

Веб сайт гэж юу вэ? Үүний ард юу байдаг, яаж ажилладаг, яаж бүтээдэг, би юунд төлж байна вэ гэх зэрэг асуултуудыг та өөрөөсөө асууж байна уу. Таны мэдлэгт зориулан веб хийх үйлчилгээ үзүүлдэг компани хувь хүнтэй хамтран ажиллахад тань дөхөм болох үүднээс тун энгийн бөгөөд товч тайлбарлаж өгье.

Вебийг үндсээр нь статик ба динамик гэж хоёр ангилдаг. Статик нь нэгэнт бүтээгдсэн бол мэдээ нэмж оруулахааргүй, нэг хэвийн удаан орших вебийг хэлнэ. Өнөө үеийн ихэнх веб динамик бөгөөд програмчлагдсан, бүх мэдээ, агуулгаа өгөгдлийн баазад хадгалан тэндээсээ дуудаж ажилладаг, шинэ мэдээ нэмэх, хасах, архивлан хадгалах, электрон худалдаа явуулах, гишүүн бүртгэх зэрэг програмчилсан үйлдэл хийх бөгөөд бүхий л боломжууд нээлттэй байдаг. Вебийн бидэнд харагддаг хэсэг бол хэрэглэгчийн тал буюу нүүрэн тал, харин вебийн админ, зохицуулагчид эрхээрээ админы хуудас руу нэвтэрч мэдээ нэмэх, хасах, баннер нэмэх, дизайн өөрчлөх, шинэ хэрэглэгч үүсгэх зэрэг төрөл бүрийн зохицуулалтыг хийж байдаг хэсгийг хөшигний ар тал гэж хэлж болох юм. Энэ бүхнийг веб програмчлалын хэл дээр програмчилж бичихэд нэлээд их цаг хугацаа шаардах бөгөөд хийсэн веб болгонд нэгэн ижил төстэй код бичдэг байсныг арилгаж веб серверийн орчинд ажилладаг веб мастеруудын ажлыг асар их хөнгөвчилсөн агуулга удирдах систем гэгч зүйл гарч ирсэн нь “веб бүтээх” гэдэг ажлыг үндсэндээ шинэ шатанд оруулж веб хуудсыг бүтээх үнэ, хугацааг багасгаж өгсөн юм. Энэ нь та бидний компьютерт суудаг программ шиг веб сэрвэрт сууж вебийн зарим хэсгийг нэмэлтээр суулгах маягаар ажилладаг. Өнөөгийн веб хийх үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллагууд ерөнхийдөө өөрсдийн, эсвэл бусдын бүтээсэн үнэтэй, эх код нь нууц агуулга удирдах систем (АУС, англиар CMS буюу Content Management System) эсвэл үнэгүй тараагддаг, эх код нь нээлттэй АУС ашиглан вебээ урладаг. Эхний хувилбар нь нууцлал өндөртэй, эх код хаалттай учир алдаа, нүхийг нь ухаж олон боломж бага, тэгээд ч төлбөртэй учир асуудал гарвал хариуцах эзэн, хандах хүнтэй боловч харьцангуй өндөр үнэтэй мөн хөгжүүлэгчдийн тоо хязгаартай байдаг. Харин нээлттэй эх бүхий АУС-ийн хувьд илүү олон програмчид хөгжүүлдэг тул боломж, үйлдлээр илүү мөн ямар ч үнэ төлбөргүй боловч эх код нь нийтэг чөлөөтэй тараагддаг тул халдлагад өртөх магадлал их ч олон хөгжүүлэгчид энэ тал дээр ажиллаж, АУС-г ашиглагч веб мастер өөрөө зөв хөгжүүлж, арчилж чадах аваас энэ дутагдлыг залруулж болно. Ийнхүү та веб орчны дунд шатны мэдлэгэтэй хэрэглэгч болох анхны үүдийг нээлээ. Веб хуудсаа хийлгэх байгууллага, хувь хүн хайхаас өмнө домэйн нэр буюу таны веб интернэтэд ямар нэрээр байрлах болон таны вебийн файлууд ямар сервэрт байрлахыг сонгох хэрэгтэй. Энэ талаар товч тайлбарлавал домэйн нэр нь цээжилэхэд амархан, товчхон бөгөөд бичихэд эргэлзэхээргүй, энгийн, сүүлд санахад ой тойнд үлдэцтэй, мөн танай байгууллагын нэртэй ойролцоо байвал зүгээр байдаг. Веб хуудасны чиглэлээс хамаарч 2-4 үсэгтэй өргөтгөл сонгож болно.

.com (арилжаа, худалдаа болон бусад)

.net (сүлжээ)

.info, .name (мэдээллийн)

Танд зөвлөхөд дээрх өргөтгөлүүд нь олон улсад ашиглагддаг тул ихэнх боломжит англи үгтэй домэйн хэдийн эзэнтэй болсон байдаг. Дажгүй нэртэй домэйнийг худалдаж аваад үнэтэй зардаг хүмүүс ч байдаг. Жишээ нь apple.com, good.com, happy.com гэх гэх мэт домэйн заавал эзэнтэй болсон байдаг тул та нэр сонгохдоо галиглах, эсвэл товчилсон нэр өгсөн ч болно. Жишээ нь: miniih.com, olloo.mn. Харин Монгол дахь веб хуудаснууд .mn өргөтгөл авч болох бөгөөд давуу тал нь сонголт маш өргөн байдаг тул бараг хүссэн домэйнаа сонгон авах боломжтой байдаг ч үнийн хувьд бусдаасаа арай үнэтэй. Одоо бид вебийнхаа зураг болон бусад бүх файлуудаа интернэтэд байрлуулах сервэр олох хэрэгтэй. Таны веб рүү хэрэв хүмүүс Монголоос хандах бол Монголд байрлалтай, гадаадаас хандах бол гадаадад байрлалтай сервэр сонгох нь зүйтэй. Хэрэв сервэр унтарвал веб ажиллахгүй болох бөгөөд зочдоо алдаж мэдэх учир 24 цагаар 7 хоногийн турш тасралтгүй найдвартай ажиллагаатай веб сервэр сонгох шаардлага гарч ирнэ. Мөн сервэрийн хурд веб хуудас ачаалагдах хурданд тун их нөлөөтэй. Дээрх бүх үзүүлэлтүүдээс болон сервэрийн багтаамжаас хамааран үнэ өөрчлөгдөх бөгөөд та ч өөрийн хэрэгцээндээ тохирсон хувилбарыг сонгоно гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй биз ээ. Эцэст нь хэлэхэд вебийн загвар дизайн болох template (theme)-үүд үнэтэй, үнэгүйгээр интернэтэд маш их байдаг бөгөөд веб урлагчтайгаа зөвхөн танд зориулан шинэ дизайн гаргах, эсвэл бэлэн загвараас сонгож ашиглах зэргээ тохиролцох нь зүйтэй хэрэг. Ингээд өөрийн “амьд” веб хуудсаа бүтээлгэх байгууллага, хувь хүнээ хэрхэн сонгохыг танд үлдээе. Веб хэмээх агуу их мэдээллийн өчүүхэн хэсгийг тантай хуваалцсандаа байртай байна. Хэрэв та илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл, эсвэл асууж дэлгэрүүлэх зүйл гарвал бидэнтэй холбоо барьна уу.

Төстэй бичлэг байхгүй.

Төстэй бичлэг байхгүй.

Жишээ нь энэ сэтгүүлийн нүүрэн дэхь бүсгүйн баруун гуяыг арилгачиж хэхэ.

Гурван гартай бүсгүй байгаа биз

Хөөрхий нэг хөл нь яачив аа

Төстэй бичлэг байхгүй.

Төстэй бичлэг байхгүй.

If anyone has any advice, requests, or suggestions for my future guest post articles, please let me know. I’m constantly trying to better myself and it would appreciate your support

Төстэй бичлэг байхгүй.

Би түүндээ хайртай байсан…

Лам шарилын толгойн тус зогсоод залбирал уншиж байв. Гэнэт 50 жил ханилсан ханиа оршуулж байгаа настай эр ” би түүндээ хайртай байсан.” гэж чанга дуугаар цурхиран уйлж эхлэв. Нам гүм байсан оршуулагын ёслолыг ийнхүү хижээл эр эвдэв. Гэвч намдах шинжгүй үргэлжлүүлэн уйлсаар байсан тул тэнд байсан үр хүүхэд, найз нөхөд нь баахан санаа зовж эхлэв. Тиймээс хүүхдүүд нь “Ааваа бид нар мэдэж байна аа гэхдээ та одоо тайвшир, чимээгүй байл даа” гэж гуйх шаардах зэрэгцэн хэлж байв.

Өвгөн, шарилын хайрцагийг нүх рүү буулгах агшинд мөн л цурхиран уйлж эхлэв. Лам гэр бүлийнхэнд шарилын нүхэнд шороо хийх хэрэгтэй гэхэд өвгөн улам чангаар “Би чамдаа хайртай байсан шүү дээ, би чамдаа хайртай байсан шүү дээ,Би чамдаа хайртай байсан шүү дээ” гэж уйлж байгаа өвгөнийг хүүхдүүд нь аргадж байсан ч өвгөн огт тоосон шинжгүй “Би чамдаа хайртай байсан шүү дээ” гэж уйлж байв.

Удалгүй хүмүүс нэг нэгээрээ тарж эхэлсэн ч өвгөн явах янзгүй суусаар л байв. Чулуун дээр бичсэн нэр лүү гөлрөн суусан өвгөнд лам дөхөж очоод “Танд ямар хүнд байгааг ойлгож байна л даа. Гэхдээ одоо эндээс явцгаая, үхсэндээ хамт үхэх биш дээ. Бидний амьдрал үргэлжиж байна.” гэв. Гэтэл өвгөн шаналан “Би түүндээ хайртай байсан. Гэхдээ гэхдээ… залуу байхад аа нэг юм уу 2 удаа л хэлсэн. тэрнээс хойш нэг ч хэлээгүй” гэжээ.

Эцэг

Түүнийг гэртээ ядарч сульдаад ирэхэд 5 настай хүү нь хаалган дээрээ зогсоод хүлээж байлаа. Хүү нь түүнээс “Ааваа та нэг цагт хэр их мөнгө олдог вэ?” гэж асуужээ. Тэрээр энэ чамд хамаагүй гэж уцаарлан хэллээ. Гэхдээ ааваа хүү нь мэдмээр байна гэж хүү нь шалав. “За яахав 20$ олдог” хэмээн хариуллаа. Гэтэл хүү нь “та тэгвэл надад 10$ өгөөч” гэх тэр. Аав нь учиргүй уурлаж “Чиний хэрэгтэй хэрэггүй тоглоом янз бүрийн юманд чинь зарцуулах илүү мөнгө алга. Өрөөндөө ороод хаалгаа хаа гэжээ.
Хүү чимээгүйхэн ороод хаалгаа хаав. Аав ч уйртайгаар “Энэ хүүхэд яаж зоригтой асууж байнаа?” гэж боджээ. Нэг цагийн дараа тэрээр хүүдээ уурлаад мөнгөөр яах гэж байсаныг нь асуугаагүйгээ саналаа. Магадгүй үнэхээр чухал байсан ч юм билүү. Хүүгийнхээ өрөөнд ороод, орондоо хэвтэж байгаа хүүгээсээ “Унтаж байгаа юм уу?” гэж асуулаа. Хүү нь “үгүй” гэж хариулахад “Май энэ 10$-г ав. Түрүүн муухай аашилсныг минь уучлаарай өндөөдөр их хүнд өдөр байлаа.” Гэжээ. Хүү нь баяртайгаар үсрэн босоод “Баярлалаа ааваа” гээд орон дотроосоо бутархай мөнгө хадгалдаг хайрцагаа гарган, аавыгаа царайчлан хараад мөнгөө удаан гэгч нь тоолов. Аав нь мөн л уурлаж “Чамд мөнгө байсаар байтал яагаад надаас мөнгө авч байгаа юм бэ?” Чиний тоглоомонд оролцох зав надад байхгүй гэж хэлэхэд хүү нь “Ааваа би тантай нэг цаг баймаар байна. Энэ 20$-оор таны нэг цагийг авч болох уу?” гэжээ.

Цуурай

Найм ес орчим настай хүү эцгийн хамт ууланд аялж явжээ. Гэтэл хүү гэнэт хальтран унаад өвдсөндөө болон “ёо ёо” гэж орилжээ. Гэтэл дуу нь цуурайтан эргэн сонсогдожээ. Хүү хэн нэгэн бас “ёо ёо ” гэжорилохыг сонсжээ.

Өмнө нь ийм зүйлтэй огт тааралдаж байгаагүй тул гайхан:

“Чи хэн вэ”гэж хашгирав.

Хариу ч тэр дороо ирлээ.

“чи хэн вэ?”

Харин хүү бухимдан:

“хулчгар” гэв.

Хариу бас л ижилхэн:

“Хулчгар ” гэж ирэв.

Хүү аавда:

“Ааваа энэ чинь одоо юу болоод байгаа юм вэ би ойлгохгүй бна.” гэв

Аав нь:

“миний хүү сонсож бай” гээд,

“Бүх юм сайхан” гэж хашгирав

Уулнаас ирэх дуу нь эргээд

“Бүх юм сайхан” гэв.

Аав:

“Би чамд хайртай”

Уулнаас ирэх дуу:

“Би чамд хайртай”

Хүү гайхсан хэвээр сайн ойлгоогүй байлаа.

Үүнийг харсан аав нь: “Үүнийг цуурай гэдэг юм. Гэвч амьдрал үнэндээ яг цуурай шиг байдаг. Чиний хэлсэн, хийсэн бүр чинь эргээд чамд тэр хэвээр тусдаг. Амьдрал бол бидний өөрсдийн хийсэн, хэлсний цуурай мөн билээ. Амьдралыг сайн сайхан байлгаж, муу муухайгаас цэвэрлэхийг хүсч байгаа бол өөрийнхөө сэтгэлийг сайн сайхан байлгаж, муу муухайгаас цэвэрлэх хэрэгтэй. Бусдыг өрөвч, зөөлөн байгаасай гэж хүсч байгаа бол эхлээд өрөвч зөөлөн байх хэрэгтэй. Амьдрал гэдэг чи түүнд юу өгнө, эргээд яг түүнийг чамд өгдөг жамтай”. гэж хэлжээ.

Заяаны хань

Хаалгаар арай ядан тэмтчин орох залуу бүсгүйг автобусны зорчигчид их л өрөвдөнгүй харцгаана. Түүнийг Сузан гэх бөгөөд эмч нар буруу онош тавьж эмчилсэнээс гуч гаруйхан насандаа хараагүй болж, нэг л мэдэхэд уур уцаар, бухимдлын ертөнцөд унасан юм.

Хөөрхий бүсгүйд энэ ертөнцөд харах мэлмий, түших тулгуур болж үлдсэн цорын ганц хүн нь Марк байлаа. Тэрээр агаарын цэргийн армид алба хаана. Сузаныг хараагүй болоход түүний сэтгэл нь ихэд гутарсан боловч эхнэрээ өөртөө итгэлтэй, биеэ даасан эмэгтэй болоход нь туслах ёстой хэмээн Марк эрс шийджээ.

Сузан шинэ амьдралдаа өдөр ирэх тусам аажим аажмаар дасаж байв. Орон гэртээ байгаа айлын эзэгтэй хойно ойр зуурын ажлыг хөнгөхөн хийчихдэг боллоо. Тэр нэг үеэ бодвол хараагүй байна гэдэг тийм ч хэцүү зүйл биш болохыг ухаарч эхэлжээ. Цаг хугацаа өнгөрөх тусам тэд бие биенээ улам хайрлан, халамжилж, аливаа зүйлийг хамтарч хийдэг байв. Өдөр хоног ээлжлэн өнгөрсөөр Сузаны ажилдаа орох цаг нэгэнт болжээ. Эрүүл саруул байх үедээ ажил гэрийнхээ хооронд хол ч гэсэн автобусаар явж болоод л байдаг байсан. Харин одоо хараагүй болсон бүсгүйд ажил руугаа явна гэдэг хар дарсан зүүд мэт санагдана. Иймээс Марк өглөө бүр эхнэрээ ажил руу нь таксигаар хүргэж өгдөг боллоо. Сузан нөхөртэйгээ үргэлж хамт очиж, ирдэг болохоор сэтгэл нь тайван байдаг байв. Харин ингэж их анзаарч, асарч халамжлах нь ямар ч үр дүнгүй бөгөөд өөрөөс нь дэндүү их хараат болж байгаад Маркийн сэтгэл ихэд зовних болжээ.

Тиймээс орой Марк эхнэртээ өөрийн бодлоо хэлэхэд, Сузан ихэд цочирдон,
“Чи намайг мэдэж байна уу? Би чинь сохор хүн шүү дээ. Хаашаа явж байгаагаа яаж мэдэх юм бэ? Удахгүй чи намайг орхиод явахад, би гэдэг хүн хэрхэн амьдрана даа” хэмээн бухимдан уйлав.

Эхнэрийгээ ингэж хэлэхэд, Марк их өрөвдсөн боловч “Би чамайг ажилдаа өөрөө явж чаддаг болтол чинь автобусаар хамт явах болно” гэж хэллээ. Ингээд хоёр долоо хоногийн турш Марк цэргийн дүрэмт хувцсаа өмсөн, эхнэртэйгээ хамт ажилд нь очиж, ирж байхдаа хараанаас бусад мэдрэхүйгээ ашиглан, орчин тойрныхоо баримжааг яаж олох талаар мэддэг бүхнээ зааж сургав. Мөн ажилд нь хүргэж өгдөг автобусны жолоочтой танилцуулж, өглөө бүр нэг суудал хадгалж байхыг захижээ. Хэрвээ хүн өөрөө л хичээж зүтгэвэл, ямар ч бэрхшээлийг даван туулж чаддаг жамтай. Ингээд нэгэн өглөө Сузан эртлэн босож, ажилдаа ганцаараа явлаа. Анхны өдөр түүнд юм бүхэн хэцүү байсан ч өдрөөс өдөрт сайжирсаар, алхаа гишгээ нь хүртэл хөнгөн шингэн болж, бүхнийг хийж чаддаг болсон юм.

Нэг өглөө Сузан ажилдаа очихоор автобусанд суухад, жолооч түүнд хандан:
- “Бүсгүй та их азтай хүн юм” гэж хэлэв.
- “Хараагүй хүн яагаад азтай байдаг билээ?” хэмээн асуухад,
- “Өдөр бүр таныг автобусаар явахад цэргийн дүрэмт хувцастай нэг сайхан залуу байнга дагаж ирээд, гудамжаар ажилдаа хүрэх хүртэл чинь алсаас харж, ажил руугаа ормогц, гараараа үнсэлт илгээчихээд л яваад өгдөг юм даа” гэлээ.

Ингэж хэлэхэд, Сузаны нүднээс баярын нулимс мэлмэрч эхэллээ. Тэрээр нөхрийгөө ямар их ухаалаг, тэвчээртэй, өөрт нь дэндүү их хайртай, халамжтай, үнэнч хань болохыг энэ үед ухаарчээ. Зовох цагт нөхрийн чанар танигдана гэдэг энэ буюу. Бүсгүй их азтай хүн юм. Бурхан түүнд харах нүднээс илүү сэтгэлийн нүд, ханийн тэнгэр заяаж дээ.

Төстэй бичлэг байхгүй.

Тэгвэл хуулиуд нь цоорхой тэгш эрхтэй бүгдэд үйлчилдэггүй гээд бүх хуулийг дагахгүй, ёс суртахууны жирийн хэм хэмжээг нийтээрээ зөрчин, зөрчигсдийг гааруулж дэмжих нь зөв үү?

Хулгай хийчихээд тэрийгээ зарах гээд явж байгаа хүний юмыг хэдий өөртөө ашигтай байсан ч өө энийг аваарай гээд сурталчлах нь зөв үү? Худалдаж аваад байх нь зөв үү?

Монголын маань олон веб сайтуудын нэр хүндэд хүрдэг арга замууд нь ВАРЕЗ буюу хууль бус хулгайн програм хангамж, кино, дууг үнэ төлбөргүй тараах, хулгайлан хямд үнээр тарааж хэрэглэгчдийг татах явдал байдаг. Үүнийг бүүр гар утасны том операторууд гээд том компаниуд нь хүртэл “хөхүүлэн дэмжиж” тэдгээр сайтууд дээр сурталчилгаагаа байршуулдаг. Үүнд нь хяналт тавьдаг цэрэг, цагдаа ч огт байдаггүй. Гадаадын нэр хүндтэй ямар ч том компани хэзээ ч ийм хууль бус зүйлийг дэмжсэн үйлдэл хийдэггүй. Хэрэв ийм зүйл хийвэл ёс суртахууны хамгийн дорой гэдгийг илэрхийлдэг, тэр компанийн нэр хүндийг хамгийн дорд гэж харагдуулах зүйл болно. Тэдний өөрсдийнх нь бүтээгдэхүүнийг хэн нэгэн нь ингээд хулгайгаар тараагаад, ашиглаад байвал юу болох вэ гэдгийг бодож үзэхгүй байна гэдэг бол үнэхээр мулгуу хэрэг болох юм.

Хэрэглэж байгаа хүмүүс нь ч тэдгээр програм хангамж кино бүгд үнэтэй, ингээд үнэгүй хэрэглэж байгаа нь хулгай хийж байгаа хэрэг гэдгээ ойлгодоггүй. Зүгээр л компьютер ланд дээр очоод CD бичүүлэхэд төлж байгаа мөнгө, зах дээрээс авсан киноны CD-нд төлсөн мөнгө л үнэ нь гэж ойлгодог. Гэтэл тийм биш юм аа. Түүнийг бүтээсэн хүмүүсийн оюуны өмчийг тэдгээр хүмүүс хулгайлаад, танд хямдхаан зараад байгаа хэрэг.

Гэхдээ л хүмүүс ойлгохгүй байна гээд хууль үйлчлэхгүй байж болохгүй шүү дээ. Хуулийн дагуу байх огт боломжгүй бол нэг хэрэг. Гэтэл хуулийг зөрчихгүй байх боломж, мянга мянган үнэгүй програм хангамжууд, үнэгүй кинонууд цаагуур чинь дүүрэн л байна. Уйдаад кино үзмээр байвал www.youtube.com руу ороод кино үз л дээ. Өөрсдөө камераа авч найзуудаараа гараад кино хийгээд бусаддаа үнэгүй үзүүлье л дээ. Харин бид хулгайч биш байцгаая.

Би ч гэсэн өөрөө хууль бус зүйлс хэрэглэдэг, сурталчилдаг байсан, түүнийгээ өмөөрдөг байсан. Гэхдээ энэ бүхнээс салахад ганцхан алхам л хэрэгтэй байдаг.

Америк, Япон хүний юмыг хулгайлахаар хулгай биш юм байлгүй дээ гээд хараад сууж байхад Монголчуудаасаа ч бас ичих нүүргүйгээр хулгай хийнэ. Шинэ кино, шинэ програм гармагц хулгайн хуулбарууд зүв зүгээр, ямар ч хяналтгүй өөрийн юм аа зарж байгаа мэт зарагдаж, татаад ав май хэмээн “шилийн сайн эрс” болцгооно.
За хулгай хийдэг нь хийдэг л юм байж, гэтэл тэрийг нь бүүр хөхүүлэн дэмжээд, сурталчлаад, найздаа холбоосыг нь илгээгээд байж болох уу?

“Хэрэглэгчдийн нийтэлсэн мэдээлэлд бид хариуцлага хүлээхгүй” гэж бичсэн элдэв веб сайтууд хууль зөрчсөөр л байна. Үнэхээр хяналт тавиад тэр сайтаа ажиллуулж чадахгүй юм бол ажиллуулах ёсгүй юм шүү дээ! Хуулиараа бол хянаад ажиллуулах үүрэгтэй. Тэгж л их хянаж чадахгүй их хэрэглэгчтэй болчихоод байгаа бол нэг хүн аваад цалин өгөөд ажиллуул л даа. Хэдхэн цагийн дотор л хяначихна шүү дээ. Үнэн хэрэгтээ хүсэхгүй л байгаа хэрэг. Дурын мэдээний сайт руу ороод сэтгэгдлүүдийг нь уншихад л замбараагаа алдсан байдаг.
Мэдээлэл түгээж байгаа, юм хийж байгаа нь үнэхээр сайн хэрэг. Гэхдээ энэ байдал арай хэтэрхий удаж байна. Одоо энэ бүхнийг өөрчлөх цаг иржээ веб мастеруудаа!

Манайх blogmn.net сайтынхаа нүүр хуудсанд бусад индэр болсон блог, иргэний сэтгүүл зүйг дэмжигч веб сайтууд болон зарим сайтуудын холбоосыг сайн дураараа байрлуулдаг. Гэхдээ тэдний агуулгыг хараад тавих, хасах зэрэг арга хэмжээ авдаг. Одоо monkey.mn сайт байгаа. Харин энэ байдлаараа хууль зөрчөөд байвал бид хасах болно. Урьд нь бас blog.banjig.net хэт замбараагүй болж ирсэн тэр үед бид хассан. Харин өнөөдөр ороод харахад арай дээр болжээ. Гэхдээ л хууль бус кино зэрэг нь байсаар л байна.

Саяхан www.monkey.mn гээд сайт шинээр нээгдсэн. Их аятайхан, зөв шийдэлтэй, өнгө дизайн нь ч хүртэл их таалагдсан маш гоё сайт. Манайх ч нүүр хуудсандаа холбоосыг нь байрлуулсан байгаа. Харин тэд бас л сүүлийн хэдэн өдөр нүүр хуудсан дээр нь бас л нөгөө “хулгайч” нарыг “сурталчилсан” байх юм. Энэ тал дээрээ анхаараасай гэж сануулангаа бас энэ сайтыг рекламдчихъя Удахгүй арга хэмжээ авах байх гэж найдаж байна. Өөрсдийн нэр хүндээ бодсон ч тэр иймэрхүү зүйлсээс одоо бид татгалзах, өөрсдөө хийх, бусдын эрхийг зөрчилгүй өөрөө эрхээ эдлэх, бусдын эрхийг бүдүүлгээр зөрчигчдийг хориглохгүй юм аа гэхэд дэмжихгүй байх цаг нь иржээ.

Мөн бид зарим нэг хууль зөрчсөн веб сайтуудын холбоосыг шууд автоматаар өөрийн сайтад оруулахгүйгээр бичлэг сэтгэгдлүүдэд хориг хийдэг, үүнээс болж олон ч хэрэглэгчээ алдаж, их ч шүүмжлэлд өртөж байсан.

Гэхдээ бид хууль зөрчихгүйг хичээж, зөрчигсдийг дэмжихгүй байхыг хичээсээр ирсэн, цаашид ч хичээх болно. Үүнийгээ сайтынхаа үйлчилгээний нөхцлөөр зохицуулаад явах бүрэн боломжтой байдаг.

Бусдын үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөг хүндлэхийг биднээс шаарддаг. Гэвч тэдгээр “Эрх чөлөөг хамгаалагч” хүмүүс маань “Хүний эрх бусдын эрхээр хязгаарлагддаг” гэдгийг мартаж тэдгээр өөрийнхөө эрхийг эдлэх гэсэн хоорондоо зөрчилдөөнтэй мянга мянган өөр үзэл бодолтой хүмүүсийн хоорондын нийгмийн харилцааг зохицуулах гэж энэ “ХУУЛЬ” гэгдэх зүйл байгаад байгааг мартаад байгаа бололтой юм.

Нэг нөхөр интернет дээр “Би хүний мах идмээр байна. Надад махаа идүүлэх хүн байна уу?” гээд зарлачихсан чинь нэг нөхөр очоод “Миний махыг ид” гээд алуулаад махаа идүүлсэн хэрэг хүртэл гарч байсан байх юм. Нэг талаас эдгээр хүмүүс хоорондоо зөвшилцөөд хийсэн учир хэн нэгний эрхийг зөрчөөгүй, энэ бол “хүний эрх” байж болох л юм. Гэтэл нөгөө талаас нь харвал хүмүүс зөвшилцөөд махаа идэлцээд эхэлбэл юу болох вэ? Тийм аймшигтай нийгэмд амьдрахыг хүсэхгүй, бусад илүү олон хүмүүсийн эрх зөрчигдөх биш үү?. Тийм болохоор л эдгээрийг зохицуулах хууль хэрэгтэй гээд хүмүүс “хууль” гэгч зүйлийг, “төр засаг”, “шүүх”, “цагдаа” гэгч зүйлсийг бий болгосон гэж ойлгодог.

Энэ бичлэгээрээ хүмүүсийг хууль биелүүлэхийг шаардсангүй, харин хүсэж байна. Зүгээр л өөрийнхөө эрхийг эдлэн энд бичиж байгааг минь ойлгоорой. Мэдээж би таныг ойлгоод, иймэрхүү зүйлтэй тэмцээсэй, дамжуулаасай, өөр хүмүүст яриасай, хүүхдэдээ эдгээрийг ойлгуулж хүмүүжүүлээсэй хүн л юм бол “Хүн” шиг л байгаасай л гэж хүсэх байна.
Ядаж замын хөдөлгөөний дүрмээс эхлээд жижиг дүрэм, хууль бус програм хангамж, хулгайн кино татаж үзэхээс аль болох татгалзахаас л бид хууль дүрмийг баримтлах маань эхэлнэ. Ядаж зөрчлөө гэхэд бусад зөрчигсдийг дэмжихгүй байх хэрэгтэй гэж бодож байна. Би өөрөө зөрчиж байж яаж хүнд хэлэх вэ гэдэг ч бас буруу юм. Миний алдааг бүү давт гэж хэлэх ёстой шүү дээ. За тэгээд яаж ч яарч байсан хэдхэн секунд ногоон гэрэл хүлээж сурцгаая.
Та өөрийгөө “хулгайч”, “бүдүүлэг” гэж нэрлүүлэхийг хүсэхгүй байгаа биз дээ? Соёлтой, ухаалаг иргэдтэй хөгжиж буй аль ч нийгэмд хууль ямар ч байсан иргэд нь дагаж мөрддөг. Тийм болохоор ч бидний очихыг хүсээд байдаг тэр нийгмүүдийн хөгжил, нийгэм орчин нь элдэв гажиг зүйл, айдас хүйдэс багатай тийм байдаг. Ямар ч байсан хичээцгээе.

За тэгээд жаахан урт бичлэгээр залхаасанд хүлцэл өчье. Танд бага ч болсон зүйл бодогдуулсан байгаасай гэж хүсэж байна. Энэ хүртэл уншсанд баярлалаа Бас цааш хуулж хүмүүст уншуулах тараахад чөлөөтэй. Дураараа хүссэнээрээ ашиглаж болно. Танд зохиогчийн эрхийг нь шилжүүллээ

Төстэй бичлэг:

1. Би веб хиймээр байна